Lịch sử phát triển của nhân loại cho thấy văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, thể hiện tầm cao và chiều sâu về trình độ phát triển và sự trường tồn của một dân tộc. Văn hóa không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội. Chính vì vậy, hơn bảy thập kỷ lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) luôn quan tâm đến vấn đề lối sống, văn hóa, nếp sống văn hoá, coi đó là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng xã hội mới, con người mới.

Bước vào thời kỳ đổi mới, Nghị quyết (NQ) Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương (BCHTW) khóa VIII là NQ định hướng chiến lược xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Tiếp theo đó, tại Hội nghị lần thứ 9 BCHTW ĐCSVN khóa IX đã thông qua NQ nhằm thực hiện thắng lợi NQ Đại hội toàn quốc lần thứ IX của Đảng, Hội nghị đã nhấn mạnh: “Tập trung chỉ đạo quyết liệt việc nâng cao rõ rệt chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực. Tăng cường quản lý nhà nước, hoàn thiện cơ chế, chính sách và giải pháp đẩy mạnh việc xây dựng nếp sống, lối sống văn hóa, văn minh; hình thành các giá trị con người mới, giá trị xã hội mới làm cơ sở và động lực cho đất nước phát triển nhanh và bền vững”; mặt khác, NQ số 02, ngày 12/05/2005 của BCH tỉnh đoàn Khánh Hòa về việc “Tăng cường công tác giáo dục của Đoàn trong giai đoạn hiện nay có nêu: “ …tăng cường và nâng cao hiệu quả các hoạt động giáo dục truyền thống cho Thanh thiếu niên (TTN); tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, nếp sống và tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ trong TTN….” đây vừa là cơ sở, động lực để các cơ sở Đoàn trong tỉnh Khánh Hòa khẳng định tính xung kích, năng động của mình trong việc thực hiện các NQ của Đảng và Đoàn cấp trên.

Thực tiễn hiện nay, các trường chuyên nghiệp trong tỉnh Khánh Hoà, là nơi đào tạo ra nguồn nhân lực có trình độ đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển kinh tế, xã hội địa phương, riêng các trường sư phạm thì đào tạo những giáo viên Trung học cơ sở, tiểu học, mầm non có trọng trách chuyển giao tri thức cho thế hệ trẻ đáp ứng những đòi hỏi của cuộc sống hiện nay. Để đảm trách được nhiệm vụ rất vinh quang và cũng đầy khó khăn này, bên cạnh việc chuẩn bị đầy đủ về mặt tri thức chuyên môn, những kỹ năng nghề nghiêp, học sinh, sinh viên (HSSV) các trường chuyên nghiệp còn phải được rèn luyện nếp sống văn hóa, hình thành phẩm chất và nhân cách tốt đẹp. Điều này đòi hỏi các cán bộ quản lý giáo dục, thầy, cô giáo và đặc biệt là tổ chức Đoàn Thanh niên phải thường xuyên tổ chức các hoạt động, đổi mới nội dung, hình thức phù hợp để quản lý, giáo dục nếp sống văn hóa cho HSSV; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, áp dụng các biện pháp quản lý, giáo dục nếp sống văn hoá HSSV sao cho có hiệu quả nhất.

          Trong khi đó, tình hình HSSV hiện nay: Khả năng tự ý thức, tự giáo dục của HSSV đã phát triển, có khả năng tự điều chỉnh hành vi, hứng thú, động cơ của mình trong quá trình hoạt động; đây cũng là thời kỳ HSSV hình thành nhân sinh quan khá rõ. HSSV được xem là nhân vật trung tâm trong nhà trường; đa số HSSV có ý thức chính trị tốt, quan tâm đến các vấn đề của xã hội, có niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và sự nghiệp đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo; hầu hết có lối sống lành mạnh, tích cực học tập, rèn luyện, tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, rèn luyện kỹ năng, nghiệp vụ, các hoạt động xã hội, từ thiện, phong trào thanh niên tình nguyện, tham gia hoạt động hè,… Hơn nữa, trước tình hình đất nước mở cửa, việc giao lưu, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác nhau của thế giới, đa số HSSV vẫn giữ được bản lĩnh, có nếp sống lành mạnh, có nhiều ước mơ, hoài bão cống hiến thật nhiều cho quê hương, đất nước, không bị kẻ xấu lợi dụng, kích động làm mất ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.

Tuy nhiên, tình trạng đáng lo ngại hiện nay là còn một bộ phận HSSV chưa có hoài bão, lý tưởng, chưa xác định đúng động cơ học tập, rèn luyện để lập nghiệp; một số ít thiếu trung thực trong học tập và thi cử, năng lực tự học, tự nghiên cứu còn hạn chế, ít có điều kiện tham gia NCKH và cũng chưa thật hứng thú tham gia NCKH, số khác vi phạm nội quy, quy chế, có biểu hiện của lối sống hưởng thụ, đua đòi, rượu chè,... trong HSSV tuy ít nhưng chưa ngăn chặn được, gây nhiều lo lắng cho gia đình, bạn bè, nhà trường và xã hội; mặt khác, khả năng ứng xử, giao tiếp và hợp tác trong công việc của HSSV chưa được tốt, một bộ phận HSSV chưa thật sự quan tâm đến việc nâng cao trình độ vi tính, ngoại ngữ để đáp ứng yêu cầu hội nhập và theo kịp trình độ phát triển khoa học, công nghệ hiện nay.

Để góp phần cùng nhà trường giáo dục, đào tạo HSSV có những phẩm chất, năng lực như: Tôn trọng và nghiêm túc thực hiện các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; có tinh thần “ Tôn sư trọng đạo”, hiếu thảo với cha, mẹ, ông, bà; có tính trung thực, tự tin và có lòng tự trọng; có ý thức tự giác và ý chí vươn lên nắm vững chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp; có tinh thần lạc quan, vị tha, ý thức trách nhiệm với cộng đồng; có kỹ năng ứng xử khéo léo, tế nhị, linh hoạt; có bản lĩnh vững vàng trước cuộc sống, không bị những cám dỗ thấp hèn; có thái độ khiêm tốn, cẩn trọng trong quan hệ cũng như giải quyết các sự việc; có tinh thần hợp tác, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau... Thiết nghĩ, trên tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo nhà trường, bên cạnh sự hợp tác, cộng đồng trách nhiệm của các thầy, cô giáo, tổ chức Đoàn Thanh niên các trường chuyên nghiệp cần quan tâm một số vấn đề nhằm quản lý, giáo dục nếp sống văn hóa lành mạnh cho HSSV theo tinh thần nghị quyết của Đảng, của Đoàn Thanh niên, hướng đến mục tiêu giáo dục đào tạo của nhà trường, cụ thể như sau:

1. Tìm hiểu và tuyên truyền các nếp sống văn hóa phù hợp chuẩn mực đạo đức xã hội cho HSSV, cụ thể hóa nếp sống văn hóa trên từng lĩnh vực để HSSV hiểu và thực hiện được, như: nếp sống văn hóa trong học tập, trong gia đình, quan hệ hàng xóm láng giềng, trong quan hệ với thầy, cô, bạn bè, trong giao tiếp, ứng xử; nếp sống văn hóa ở ngoài đường, nơi công cộng, trong sinh hoạt, ăn uống, nghỉ ngơi, rèn luyện thể chất, tinh thần ...

2. Thường xuyên nắm bắt tâm tư tình cảm, nguyện vọng chính đáng của HSSV, có kế hoạch, biện pháp thích hợp tạo điều kiện để HSSV thể hiện khả năng sáng tạo, năng động, bản lĩnh của mình trong thời gian học tập, rèn luyện tại trường. Mời các chuyên gia, các thầy, cô giáo…có kinh nghiệm để trao đổi, hướng dẫn, tư vấn trong các diễn đàn, tọa đàm về lối sống, nếp sống văn hóa của tuổi trẻ hiện nay, có thể tổ chức theo từng chi đoàn, Đoàn Khoa, sau đó rút kinh nghiệm và nhân rộng ra toàn trường.

3. Tổ chức giao lưu với những thanh niên, HSSV có những thành tích tốt trên các lĩnh vực học tập, văn hóa, TDTT… và có lối sống lành mạnh đáng được tôn vinh để HSSV của trường có điều kiện giao lưu, trao đổi và học tập một số kinh nghiệm hay, từ đó có hướng phấn đấu ngày càng tiến bộ hơn.

4. Tổ chức các cuộc thi tuyên truyền, sáng tác thơ, văn, tiểu phẩm, tranh ảnh...nói về nếp sống văn hóa của HSSV trong nhà trường, trong kí túc xá sinh viên, nơi công cộng... giúp HSSV nhận diện những mặt tốt và thấy được những thói xấu, lạc hậu không phù hợp với nếp sống văn hóa hiện nay để khắc phục kịp thời.

5. Xem việc tổ chức, quản lý, giáo dục nếp sống văn hóa trong HSSV là một yêu cầu không thể thiếu được trong sinh hoạt chi đoàn, sinh hoạt lớp, là một nội dung rất quan trọng trong việc hình thành nhân cách tốt cho HSSV, giúp họ có đủ khả năng thực hiện các kỹ năng giao tiếp, ứng xử khéo léo, linh hoạt, tế nhị trong sinh hoạt, học tập… phù hợp các quy tắc, chuẩn mực của xã hội. 

6. Biến sự giáo dục, rèn luyện thói quen tốt thành sự tự giáo dục, rèn luyện thói quen tốt, đây là điều mang tính quyết định cho sự hình thành nếp sống văn hóa của HSSV, có như vậy, HSSV mới có đủ kỹ năng tốt để bổ sung vào hành trang của mình trong quá trình lao động, công tác sau này.

7. Tổ chức giao lưu, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm hay của các trường chuyên nghiệp trong toàn tỉnh, từ đó có thể mở rộng giao lưu đến các huyện, thị, thành phố trong toàn tỉnh Khánh Hòa, góp phần thực hiện tốt Nghị quyết của Đảng và Đoàn cấp trên.

Có thể nói, Đoàn Thanh niên các trường chuyên nghiệp luôn là đội quân tiên phong định hướng hoạt động HSSV trong đơn vị mình, mỗi cán bộ Đoàn cần mạnh dạn đổi mới nội dung, cập nhật phương thức hoạt động phong phú, hấp dẫn, phù hợp yêu cầu, nhiệm vụ mới, góp phần giáo dục, xây dựng nếp sống văn hoá cho HSSV; những thành tích trong hoạt động của Đoàn Thanh niên trong hiện tại và tương lai sẽ tiếp tục bổ sung vào truyền thống tốt đẹp của mỗi nhà trường, đồng thời thể hiện lòng biết ơn đối với các thế hệ đã dày công vun đắp, xây dựng trường trong những năm qua, đặc biệt những thành tích đó cũng là những bông hoa tươi thắm chào mừng Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ IX (2007 –2012) của tỉnh Khánh Hòa và Toàn quốc sắp tới.